Όσο η αστασία κι η ανησυχία μιας μεταβατικής εποχής είναι γενικές και πολύχρονες ή μερικές και λιγόχρονες, τόσο κατόπι κι αντίστοιχα η επόμενη σταθερή περίοδος του πολιτισμού είναι γενική και μακρόβια ή μερική και λιγόχρονη, είτε θετικά προοδευτική είναι, είτε οπισθοδρομικά λοξόδρομη.