Αλλά εγείρεται το ερώτημα: Γιατί δεν θα έπρεπε τα βαμβακερά, τα μάλλινα και τα μεταξωτά, που τώρα υφαίνονται με το χέρι στα χωριά, να υφαίνονται με μηχανήματα στα ίδια χωριά, χωρίς να πάψουν να συνδέονται με τη δουλειά στα χωράφια; Γιατί δεν θα έπρεπε οι εκατοντάδες οικοτεχνικές επιχειρήσεις, που τώρα δουλεύουν αποκλειστικά με τα χέρια, να χρησιμοποιήσουν μηχανές που εξοικονομούν εργασίας, όπως συμβαίνει ήδη στα πλεκτήρια και σε πολλούς άλλους κλάδους; Δεν υπάρχει κανένας λόγος για να μη χρησιμοποιείται ο μικρός κινητήρας πολύ ευρύτερα από όσο σήμερα, όπου δεν υπάρχει ανάγκη να ιδρυθεί εργοστάσιο· και δεν υπάρχει κανένας λόγος για να μην έχει το χωριό το μικρό του εργοστάσιο, όπου η εργοστασιακή δουλειά είναι προτιμότερη, όπως ήδη βλέπουμε σε ορισμένα χωριά της Γαλλίας.
Επιπλέον. Δεν υπάρχει λόγος να μην ανήκει στην κοινότητα το εργοστάσιο, με την κινητήρια ενέργειά του και τα μηχανήματά του, όπως συμβαίνει ήδη, όσον αφορά την ενέργεια, στα εργαστήρια και τα μικρά εργοστάσια της ορεινής περιοχής της γαλλικής Γιούρας που αναφέραμε παραπάνω. Είναι προφανές ότι τώρα, στο κεφαλαιοκρατικό σύστημα, το εργοστάσιο είναι η κατάρα του χωριού, καθώς επιβάλλει υπερεργασία στα παιδιά και κάνει φτωχούς τους άρρενες χωρικούς· και είναι φυσικότατο να του εναντιώνονται με όλα τα μέσα οι εργάτες, αν έχουν κατορθώσει να διατηρήσουν την παλιά επαγγελματική τους οργάνωση (όπως στο Σέφηλντ ή στο Ζόλινγκεν) ή αν δεν έχουν ακόμα εντελώς εξαθλιωθεί (όπως στη Γιούρα). Αλλά σε μια ορθολογικότερη κοινωνική οργάνωση, το εργοστάσιο δεν θα συναντούσε τέτοια εμπόδια: θα ήταν ευλογία για το χωριό. Και υπάρχουν ήδη αλάθητες ενδείξεις ότι μια κίνηση προς αυτή την κατεύθυνση γίνεται όντως σε ορισμένες χωριάτικες κοινότητες.

Πιοτρ Κροπότκιν (Pyotr Kropotkin)
Αγροί, εργοστάσια, εργαστήρια
Νησίδες, 2005, σελίδα 119